Εισόδημα και ανισότητα

Το διαθέσιμο εισόδημα είναι το εισόδημα που έχουν στη διάθεσή τους τα νοικοκυριά για κατανάλωση ή αποταμίευση, αφού αφαιρεθούν οι άμεσοι φόροι και οι ασφαλιστικές εισφορές και προστεθούν οι κοινωνικές παροχές (όπως συντάξεις και επιδόματα). Αποτελεί σημαντικό δείκτη του βιοτικού επιπέδου.

Για τη σύγκριση των εισοδημάτων νοικοκυριών με διαφορετικό μέγεθος και σύνθεση, το διαθέσιμο εισόδημα προσαρμόζεται ώστε να λαμβάνεται υπόψη ο αριθμός των ενηλίκων και των παιδιών σε κάθε νοικοκυριό, καθώς και το γεγονός ότι τα μέλη του μοιράζονται ορισμένες δαπάνες. Το εισόδημα που προκύπτει ονομάζεται ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα.

Το επόμενο γράφημα παρουσιάζει την εξέλιξη του διάμεσου ετήσιου διαθέσιμου εισοδήματος. Το διάμεσο εισόδημα βρίσκεται στη μέση της κατανομής: ο μισός πληθυσμός έχει υψηλότερο εισόδημα και ο άλλος μισός χαμηλότερο.

Το επόμενο γράφημα παρουσιάζει την εξέλιξη του διάμεσου ετήσιου διαθέσιμου εισοδήματος ανά ηλικιακή ομάδα.

Το επόμενο γράφημα παρουσιάζει την εξέλιξη του διάμεσου ετήσιου διαθέσιμου εισοδήματος ανά επίπεδο εκπαίδευσης.

Το επόμενο γράφημα παρουσιάζει την εξέλιξη του διάμεσου ετήσιου διαθέσιμου εισοδήματος ανά σύνθεση νοικοκυριού.

.

Ο δείκτης Gini μετρά την ανισότητα. Παίρνει τιμές από 0 (πλήρης ισότητα, όπου όλοι έχουν το ίδιο εισόδημα) έως 100 (μέγιστη ανισότητα, όπου ένα άτομο λαμβάνει όλο το εισόδημα). Υψηλότερες τιμές του δείκτη αντιστοιχούν σε μεγαλύτερη ανισότητα.

Το επόμενο γράφημα παρουσιάζει την εξέλιξη του δείκτη Gini με βάση τρεις διαφορετικούς ορισμούς του εισοδήματος: πριν από τις συντάξεις και τα λοιπά κοινωνικά επιδόματα, μετά τις συντάξεις αλλά πριν από τα λοιπά επιδόματα, και μετά τις συντάξεις και τα επιδόματα. Και στις τρεις περιπτώσεις, το εισόδημα υπολογίζεται αφού αφαιρεθούν οι άμεσοι φόροι και οι ασφαλιστικές εισφορές.

Η σύγκριση των τριών δεικτών δείχνει τη συμβολή των συντάξεων και των λοιπών κοινωνικών επιδομάτων στη μείωση της εισοδηματικής ανισότητας.

.

Ένας άλλος τρόπος μέτρησης της εισοδηματικής ανισότητας είναι η κατάταξη του πληθυσμού σε πέντε ισάριθμες ομάδες (πεμπτημόρια), με βάση το ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα. Το πρώτο πεμπτημόριο (Q1) περιλαμβάνει το 20% του πληθυσμού με το χαμηλότερο εισόδημα, ενώ το πέμπτο πεμπτημόριο (Q5) περιλαμβάνει το 20% με το υψηλότερο εισόδημα.

Το επόμενο γράφημα παρουσιάζει το μερίδιο του συνολικού διαθέσιμου εισοδήματος που λαμβάνει κάθε πεμπτημόριο.

Το επόμενο γράφημα παρουσιάζει τα εισοδηματικά όρια που διαχωρίζουν τα πέντε πεμπτημόρια. Τα όρια αυτά δείχνουν το ύψος του ετήσιου ισοδύναμου διαθέσιμου εισοδήματος που χωρίζει το ένα πεμπτημόριο από το επόμενο.

Η εισοδηματική ανισότητα μπορεί επίσης να μετρηθεί συγκρίνοντας τα μερίδια εισοδήματος διαφορετικών πεμπτημορίων. Ο λόγος Q5/Q1 συγκρίνει το πλουσιότερο 20% του πληθυσμού με το φτωχότερο 20%, ο λόγος Q5/Q3 συγκρίνει το πλουσιότερο 20% με το μεσαίο 20%, ενώ ο λόγος Q3/Q1 συγκρίνει το μεσαίο 20% με το φτωχότερο 20%.

Το επόμενο γράφημα παρουσιάζει την εξέλιξη των τριών λόγων. Όσο υψηλότερη είναι η τιμή τους, τόσο μεγαλύτερες είναι οι εισοδηματικές διαφορές μεταξύ των αντίστοιχων ομάδων.

Οι φόροι, οι συντάξεις και τα λοιπά κοινωνικά επιδόματα μειώνουν την εισοδηματική ανισότητα, καθώς αναδιανέμουν το εισόδημα μεταξύ των νοικοκυριών.

Το επόμενο γράφημα συγκρίνει τον λόγο Q5/Q1 πριν από τους φόρους και τις κοινωνικές παροχές (εισόδημα από την αγορά) και μετά τους φόρους και τις παροχές (διαθέσιμο εισόδημα). Η διαφορά μεταξύ των δύο δεικτών δείχνει τον αναδιανεμητικό ρόλο των φόρων και των κοινωνικών παροχών.

Το επόμενο γράφημα παρουσιάζει την εξέλιξη του λόγου Q5/Q1 σε κάθε περιφέρεια της Ελλάδας και αποτυπώνει την εισοδηματική ανισότητα εντός κάθε περιφέρειας.